Σαϊτάν Παζάρ στην Πρέβεζα – ένα μικρό στενό με μεγάλη ιστορία
Λίγα μέτρα που μοιάζουν αλλιώς
Ήδη από τα πρώτα βήματα, καταλαβαίνεις ότι το Σαϊτάν Παζάρ διαφέρει από τους γύρω δρόμους. Το στενό έχει μήκος μόλις περίπου 100 μέτρα και παρ’ όλα αυτά έχει έναν εντελώς δικό του χαρακτήρα.
Κάτω από τα αναρριχώμενα φυτά που σχηματίζουν μια πράσινη στέγη πάνω από τον δρόμο, το στενό βρίσκεται σχεδόν συνεχώς στη σκιά. Μικρά καταστήματα, απλά καφενεία, ταβέρνες και επαγγελματικοί χώροι εναλλάσσονται, χωρίς κάτι από όλα αυτά να κυριαρχεί. Ακριβώς αυτή η ισορροπία είναι που δίνει μεγάλο μέρος της ατμόσφαιρας του τόπου.
Ορισμένα καταστήματα λειτουργούν σε αυτό το στενό εδώ και πολλά χρόνια, ενώ άλλα έχουν ενταχθεί εντελώς φυσικά ανάμεσά τους. Παρόλο που περνάμε συχνά από το Σαϊτάν Παζάρ, σχεδόν κάθε φορά ανακαλύπτουμε κάποια λεπτομέρεια που δεν είχαμε προσέξει προηγουμένως.
Για μια μικρή στιγμή έχεις πραγματικά την αίσθηση ότι εδώ ο χρόνος έχει σταματήσει λίγο.
Σύντομες πληροφορίες: Σαϊτάν Παζάρ στην Πρέβεζα
Περιοχή: Ιστορικό κέντρο της Πρέβεζας, Ήπειρος
Ιδανικό για: ιστορία της πόλης, μικρά καταστήματα, καφενεία, ταβέρνες, φωτογραφία και έναν ήρεμο περίπατο
Καλό να γνωρίζεις: Το Σαϊτάν Παζάρ είναι μόνο ένα μικρό τμήμα δρόμου, αλλά ανήκει στις γωνιές της παλιάς πόλης με ιδιαίτερα πλούσια ιστορία.
Καλύτερη εποχή: Όλο τον χρόνο. Τις ζεστές ημέρες το στενό είναι ιδιαίτερα ευχάριστο, επειδή τα φυτά πάνω από τον δρόμο προσφέρουν πολλή σκιά.
Unfiltered συμβουλή: Μην το διασχίσεις απλώς βιαστικά. Οι μικρές βιτρίνες, οι παλιές προσόψεις και οι διακριτικές λεπτομέρειες αποτελούν μεγάλο μέρος της γοητείας του.
Τοποθεσία: Σαϊτάν Παζάρ στην Πρέβεζα – στο Google Maps
Από πού προέρχεται το όνομα Σαϊτάν Παζάρ;
Η πιο γνωστή ιστορία για το στενό ξεκινά με σαπούνι.
Σύμφωνα με την παράδοση, ένας Οθωμανός διοικητής δεν ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους κατοίκους της γειτονιάς. Ένα βράδυ λέγεται ότι άλειψαν με σαπούνι το απότομο πλακόστρωτο. Όταν την επόμενη ημέρα ο άνδρας πέρασε από τον δρόμο με το άλογό του, το ζώο λέγεται ότι γλίστρησε. Τότε φέρεται να φώναξε «Σαϊτάν Παζάρ!» – που αποδίδεται περίπου ως «διαβολοπάζαρο».
Η ιστορία αυτή εξακολουθεί να διηγείται στην Πρέβεζα και παρουσιάζεται και από τον ίδιο τον Δήμο ως τοπική παράδοση.
Υπάρχουν, ωστόσο, διαφορετικές εκδοχές. Σε μια παλαιότερη λαογραφική αναφορά, οι κάτοικοι λέγεται ότι άλειφαν τις πέτρες του δρόμου όχι μόνο μία φορά, αλλά επανειλημμένα, ώστε οι Οθωμανοί στρατιώτες με τα καρφωτά παπούτσια τους να γλιστρούν πάνω τους. Μόνο αργότερα, σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, έπεσε και ο ίδιος ο διοικητής θύμα του τεχνάσματος.
Ποια εκδοχή βρίσκεται πιο κοντά στην πραγματική ιστορία είναι σήμερα σχεδόν αδύνατο να διαπιστωθεί. Αυτό που δεν αμφισβητείται, όμως, είναι ότι η αφήγηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Σαϊτάν Παζάρ.
Τρεις μαρμάρινες πλάκες αφηγούνται την παλιά ιστορία
Σε μια πρόσοψη του στενού, τρεις μαρμάρινες πλάκες τοποθετημένες η μία πάνω από την άλλη αφηγούνται την ιστορία με το σαπούνι.
Η ιδέα αποδίδεται στον Μπάμπη Τσόκα, σκηνοθέτη με καταγωγή από την Πρέβεζα, ο οποίος είναι στενά συνδεδεμένος με αυτό το κομμάτι της πόλης. Τις παραστάσεις δημιούργησε ο Σουηδός γλύπτης Τόργκνι Λάρσον.
Οι πλάκες ταιριάζουν πολύ σε αυτό το σημείο. Αναφέρονται σε μια ιστορία που πιθανότατα κανείς δεν μπορεί πλέον να εξακριβώσει πλήρως και η οποία, παρ’ όλα αυτά, έχει εδώ και καιρό γίνει μέρος της ταυτότητας του στενού.
Αγορά, καφενεία και μουσική στο παρελθόν
Το Σαϊτάν Παζάρ δεν ήταν πάντα απλώς το μικρό στενό με τις ταβέρνες και τα καταστήματα που βλέπουμε σήμερα.
Ιστορικές και εθνομουσικολογικές έρευνες περιγράφουν αυτό το τμήμα της Πρέβεζας ως περιοχή αγοράς και διασκέδασης. Ήδη προς τα τέλη του 19ου αιώνα υπήρχαν εδώ πολυάριθμα καφενεία και μαγαζιά, στα οποία σημαντικό ρόλο έπαιζε και η μουσική.
Ανάμεσα στα μουσικά στέκια της εποχής ήταν τα λεγόμενα καφέ αμάν και καφέ σαντάν, γνωστά και από άλλες πόλεις της ανατολικής Μεσογείου.
Περιγραφές της εποχής δίνουν την εικόνα καφενείων όπου συναντιούνταν διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού και ακούγονταν δίπλα δίπλα διαφορετικές μουσικές επιρροές. Μουσικές με οθωμανικές και ανατολίτικες επιρροές συναντούσαν ελληνικά τραγούδια και ευρωπαϊκά κομμάτια.
Αυτό ταιριάζει πολύ με την Πρέβεζα ως λιμάνι, όπου για μεγάλο χρονικό διάστημα συναντιούνταν άνθρωποι, εμπορεύματα και πολιτιστικές επιρροές από διαφορετικές κατευθύνσεις.
Σήμερα σχεδόν τίποτα από αυτή τη μουσική σκηνή δεν είναι άμεσα ορατό. Η σημερινή μίξη από καφενεία, ταβέρνες και μικρά καταστήματα αποκτά μέσα από αυτή την ιστορία ένα διαφορετικό βάθος.
Ένα πασχαλινό έθιμο στη μέση του στενού
Και το Μεγάλο Σάββατο, το Σαϊτάν Παζάρ έχει ιδιαίτερο ρόλο.
Όταν το πρωί χτυπά η καμπάνα για την Πρώτη Ανάσταση, πήλινα αγγεία σπάνε πάνω στο πλακόστρωτο του Σαϊτάν Παζάρ. Σήμερα το έθιμο τηρείται σε διάφορα σημεία του ιστορικού κέντρου της Πρέβεζας, αλλά είναι στενά συνδεδεμένο με το Σαϊτάν Παζάρ.
Για την ακριβή προέλευσή του υπάρχουν διαφορετικές εξηγήσεις.
Συχνά αναφέρεται ότι ο θόρυβος είχε ήδη από την οθωμανική περίοδο έναν συμβολικό χαρακτήρα. Τοπικές ιστορικές έρευνες, ωστόσο, παραπέμπουν και σε παλαιότερες παραδόσεις και εντοπίζουν συνδέσεις με τη βενετική περίοδο και με παρόμοια πασχαλινά έθιμα στα Ιόνια Νησιά.
Όπως και στην ιστορία με το σαπούνι, έτσι κι εδώ η προέλευση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη όσο αφήνουν να εννοηθεί ορισμένες σύντομες εξηγήσεις.
Ο Κώστας Καρυωτάκης πολύ κοντά
Μόλις λίγα βήματα από το Σαϊτάν Παζάρ, στη μικρή πλατεία Δαρδανελλίων, βρίσκεται η προτομή του Κώστα Καρυωτάκη.
Ο ποιητής έζησε τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του στην Πρέβεζα, πολύ κοντά σε αυτό το σημείο. Το σπίτι όπου έμενε τότε βρίσκεται επίσης σε αυτή την περιοχή της παλιάς πόλης.
Έτσι, αυτό το μικρό κομμάτι της πόλης συνδέεται και με ένα ακόμη κεφάλαιο της ιστορίας της Πρέβεζας.
Ο Θεόφιλος, η Κική και η ταινία «Θυσία»
Από το 2024, ένα ακόμη μικρό μνημείο στο Σαϊτάν Παζάρ θυμίζει τον Θεόφιλο Παπαγεωργίου και την Κική Καστάνη.
Οι δύο νέοι από την Πρέβεζα ήταν ζευγάρι, όμως ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τους επέτρεψε να έχουν κοινό μέλλον. Ο Θεόφιλος, φιλόλογος, σκοτώθηκε στο μέτωπο το 1940. Η Κική έχασε τη ζωή της λίγους μήνες αργότερα, κατά τη διάρκεια αεροπορικής επιδρομής στην Πρέβεζα.
Η ιστορία τους βρίσκεται στο επίκεντρο της ταινίας «Θυσία». Ο σκηνοθέτης Μπάμπης Τσόκας μεγάλωσε στο Σαϊτάν Παζάρ και μεγάλο μέρος της ταινίας γυρίστηκε ακριβώς εδώ.
Έτσι, το μνημείο αποκτά μια πολύ άμεση σχέση με τον τόπο. Δεν θυμίζει απλώς δύο ανθρώπους κάπου στην Πρέβεζα, αλλά βρίσκεται σε ένα στενό που είναι στενά συνδεδεμένο με την ιστορία του σκηνοθέτη, της ταινίας και της πόλης.
Μικρά καταστήματα, καφενεία και η ζωή στο στενό
Παρά όλες αυτές τις ιστορίες, το Σαϊτάν Παζάρ σήμερα δεν μοιάζει με ένα ιστορικό σκηνικό αποκομμένο από τη σημερινή ζωή. Ανάμεσα στα ίχνη της ιστορίας, οι άνθρωποι εργάζονται, ψωνίζουν, πίνουν καφέ και τρώνε.
Κάθονται στα καφενεία ή στις ταβέρνες, μπαίνουν σε κάποιο μικρό μαγαζί για μια δουλειά ή απλώς περνούν από εδώ στον δρόμο τους μέσα στην παλιά πόλη. Ορισμένα καταστήματα είναι τόσο μικρά, που μοιάζουν να αποτελούνται μόνο από έναν χώρο και μία βιτρίνα.
Ανάμεσά τους βρίσκεται και ένα παραδοσιακό κουρείο με ιδιαίτερα μακρά ιστορία. Θεωρείται το παλαιότερο κουρείο της Ελλάδας που εξακολουθεί να λειτουργεί· ανάλογα με την πηγή, η ιστορία του ανάγεται στο 1919 ή το 1920. Πάνω από την πόρτα, η παλιά επιγραφή πάνω από την πόρτα παραπέμπει ακόμη σε αυτή τη μακρά ιστορία. Το γεγονός ότι εδώ εξακολουθούν να κόβουν μαλλιά ταιριάζει πολύ με την εντύπωση που δίνει ολόκληρο το στενό: το παρελθόν δεν έχει απλώς διατηρηθεί, αλλά συνεχίζει να αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής.
Ακριβώς αυτή η μίξη μάς αρέσει ιδιαίτερα. Το Σαϊτάν Παζάρ δεν μοιάζει με έναν τόπο διαμορφωμένο αποκλειστικά για επισκέπτες. Καταστήματα, επαγγελματικοί χώροι και μαγαζιά εστίασης συνυπάρχουν εδώ εντελώς φυσικά.
Και παρόλο που περνάμε συχνά από εδώ, συνεχώς παρατηρούμε κάτι που προηγουμένως μας είχε ξεφύγει: μια πόρτα, μια παλιά πινακίδα, μια μικρή βιτρίνα ή κάποια λεπτομέρεια σε μια πρόσοψη.
Πολλές ιστορίες σε μικρό χώρο
Το Σαϊτάν Παζάρ συχνά συνδέεται κυρίως με την ιστορία του σαπουνισμένου πλακόστρωτου. Η ιστορία αυτή ανήκει οπωσδήποτε εδώ, αλλά αποτελεί μόνο ένα μέρος της ιστορίας του τόπου.
Σε πολύ μικρό χώρο συναντιούνται ιστορίες από την οθωμανική περίοδο, η παλιά κουλτούρα των καφενείων και της μουσικής, η λογοτεχνία, οι πασχαλινές παραδόσεις, οι μνήμες του πολέμου και η σημερινή ζωή του στενού.
Ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να έρθεις εδώ όχι μόνο για τη γνωστή ιστορία.
Για εμάς, το Σαϊτάν Παζάρ είναι ένα από εκείνα τα μικρά μέρη της Πρέβεζας που έχουν πολύ περισσότερα να διηγηθούν απ’ όσα περιμένεις.
Πρακτικές συμβουλές για την επίσκεψή σου
Περιοχή: Το Σαϊτάν Παζάρ βρίσκεται στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Πρέβεζας και συνδυάζεται πολύ εύκολα με έναν περίπατο στην παλιά πόλη.
Χρόνος: Για το ίδιο το στενό δεν χρειάζεσαι πολύ χρόνο. Αν όμως θέλεις να δεις τα μικρά καταστήματα, τις πλάκες και τις λεπτομέρειες ή να καθίσεις σε ένα καφενείο ή μια ταβέρνα, συνήθως μένεις τελικά περισσότερο απ’ όσο υπολόγιζες.
Μεγάλο Σάββατο: Αν βρίσκεσαι στην Πρέβεζα το Πάσχα, το Σαϊτάν Παζάρ έχει μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα. Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, το σπάσιμο των πήλινων αγγείων είναι μία από τις γνωστές παραδόσεις της γειτονιάς.
Ανακάλυψε περισσότερα γύρω από την Πρέβεζα
Αν θέλεις να γνωρίσεις ακόμη περισσότερα από την Πρέβεζα, αυτά τα άρθρα ταιριάζουν πολύ καλά:
Σχόλια