Κοκκινοπηλός κοντά στην Πρέβεζα – κόκκινο χώμα, διάβρωση και ίχνη της παλαιολιθικής εποχής
Ένα τοπίο που ξαφνικά δεν θυμίζει πια Ήπειρο
Ακόμη και η πρώτη εικόνα του Κοκκινοπηλού είναι ασυνήθιστη. Ανάμεσα σε δασωμένους λόφους και πυκνή πράσινη βλάστηση εμφανίζονται ξαφνικά κόκκινες, απαλά διαμορφωμένες ράχες, μικρές κοιλάδες και αυλάκια που έχουν δημιουργηθεί από το νερό. Παρόλο που γνωρίζαμε περίπου τι μας περίμενε, η εικόνα από κοντά ήταν τελείως διαφορετική.
Εμείς βρεθήκαμε εκεί στα τέλη Μαΐου. Λίγο νωρίτερα είχε βρέξει δυνατά και το κόκκινο έδαφος ήταν ακόμη αρκετά υγρό. Έτσι, μας φάνηκε αισθητά πιο σκούρο απ’ ό,τι σε πολλές φωτογραφίες που δείχνουν τον Κοκκινοπηλό με ξηρό καιρό.
Όσο προχωρούσαμε προς τα μέσα, τόσο πιο εξωπραγματικό γινόταν το τοπίο. Όχι επειδή είναι εντελώς γυμνό – το αντίθετο. Δέντρα και θάμνοι φυτρώνουν ανάμεσα στους κόκκινους σχηματισμούς και πίσω τους αρχίζουν ξανά οι πράσινοι λόφοι. Ακριβώς αυτή η αντίθεση είναι που κάνει τον Κοκκινοπηλό τόσο ιδιαίτερο.
Σύντομες πληροφορίες: Κοκκινοπηλός κοντά στην Πρέβεζα
Περιοχή: Δήμος Ζηρού, Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας, Ήπειρος
Ιδανικό για: ασυνήθιστα τοπία, γεωλογία, ιστορία, φωτογραφία και περιπάτους
Καλό να γνωρίζεις: Το χρώμα του εδάφους μπορεί να φαίνεται πολύ διαφορετικό ανάλογα με τον καιρό και την υγρασία. Μετά από βροχή το κόκκινο γίνεται πιο σκούρο, ενώ όταν το έδαφος είναι στεγνό συνήθως φαίνεται πολύ πιο έντονο.
Καλύτερη εποχή: Η άνοιξη και το φθινόπωρο είναι ιδιαίτερα ευχάριστες εποχές για έναν μεγαλύτερο περίπατο.
Unfiltered συμβουλή: Μην προσέξεις μόνο τους κόκκινους λόφους. Οι ξεγυμνωμένες ρίζες των δέντρων δείχνουν ιδιαίτερα καθαρά πόσο έντονα η διάβρωση συνεχίζει να διαμορφώνει αυτό το τοπίο.
Τοποθεσία: Κοκκινοπηλός κοντά στη Φιλιππιάδα – στο Google Maps
Από πού προέρχεται το όνομα Κοκκινοπηλός
Στο Google Maps μπορεί να συναντήσεις για την περιοχή και την ονομασία «Κόκκινη άμμος». Σε επίσημες περιφερειακές πληροφορίες και στην επιστημονική βιβλιογραφία, όμως, ο τόπος αναφέρεται ως Κοκκινοπηλός.
Το όνομα περιγράφει αρκετά καλά το έδαφος. Η ελληνική λέξη πηλός σημαίνει λάσπη ή άργιλο· έτσι, το όνομα Κοκκινοπηλός μπορεί να αποδοθεί ουσιαστικά ως «κόκκινος πηλός».
Το έντονο χρώμα συνδέεται με οξείδια του σιδήρου στο έδαφος. Αυτά δίνουν στις αποθέσεις τις χαρακτηριστικές κόκκινες και καστανοκόκκινες αποχρώσεις τους.
Πώς δημιουργήθηκε αυτό το κόκκινο τοπίο;
Ο Κοκκινοπηλός βρίσκεται σε μια λεκάνη που οριοθετείται από γεωλογικά ρήγματα. Γεωαρχαιολογικές έρευνες δείχνουν ότι παλαιότερα υπήρχε εδώ κατά περιόδους μια ρηχή λίμνη ή ένας υγρότοπος, που ξεραινόταν επανειλημμένα εν μέρει ή και ολοκληρωτικά. Με αυτόν τον τρόπο, επί πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα συσσωρεύονταν λεπτά ιζήματα.
Αυτό που βλέπουμε σήμερα, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια σειρά από κόκκινους λόφους που είχαν πάντα ακριβώς αυτή τη μορφή.
Η βροχή, το νερό που κυλά και η διάβρωση έχουν χαράξει σταδιακά το μαλακό έδαφος. Έτσι δημιουργήθηκαν οι μικρές ράχες, οι αυλακώσεις και οι βαθύτερες χαραδρώσεις που χαρακτηρίζουν σήμερα τον Κοκκινοπηλό. Και αυτή η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί – η επιφάνεια συνεχίζει να αλλάζει.
Δέντρα που κρατιούνται από το κόκκινο χώμα
Σχεδόν εξίσου εντυπωσιακά με τους κόκκινους σχηματισμούς μάς φάνηκαν ορισμένα από τα δέντρα.
Σε κάποια σημεία, η διάβρωση έχει απομακρύνει τόσο πολύ χώμα, ώστε μεγάλα τμήματα των ριζών τους έχουν μείνει εντελώς εκτεθειμένα. Ορισμένα μοιάζουν να κρατιούνται από το έδαφος που έχει απομείνει με ένα ολόκληρο πλέγμα από δυνατές ρίζες.
Από το πλάι, αυτές οι ξεγυμνωμένες ρίζες μοιάζουν σχεδόν με μικρά έργα τέχνης.
Ταυτόχρονα, κάνουν αμέσως ορατό αυτό που συμβαίνει εδώ. Το έδαφος κάτω από τα δέντρα έχει εξαφανιστεί, ενώ εκείνα συνεχίζουν να μεγαλώνουν. Ειδικά σε αυτά τα σημεία γίνεται ξεκάθαρο ότι ο Κοκκινοπηλός δεν είναι ένα τοπίο που μένει αναλλοίωτο.
Άνθρωποι χρησιμοποιούσαν την περιοχή ήδη από την παλαιολιθική εποχή
Κάτω από αυτή την ασυνήθιστη επιφάνεια κρύβεται και μια δεύτερη ιστορία.
Ο Κοκκινοπηλός συγκαταλέγεται στις σημαντικές υπαίθριες παλαιολιθικές θέσεις της Ελλάδας. Η θέση έγινε γνωστή μέσα από αρχαιολογικές έρευνες στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Από τότε έχουν βρεθεί εδώ χιλιάδες επεξεργασμένα λίθινα ευρήματα και εργαλεία από διαφορετικές φάσεις της Παλαιολιθικής εποχής.
Ιδιαίτερη προσοχή έχουν προσελκύσει αρκετά αμφίπλευρα επεξεργασμένα λίθινα εργαλεία, ανάμεσά τους και χειροπελέκεις.
Για μεγάλο διάστημα υπήρχε συζήτηση σχετικά με το αν τέτοια ευρήματα βρίσκονταν ακόμη στην αρχική τους θέση ή αν είχαν μετακινηθεί μέσα στην περιοχή λόγω της διάβρωσης. Νεότερες έρευνες, ωστόσο, έδειξαν ότι στον Κοκκινοπηλό έχουν διατηρηθεί και σε μεγάλο βαθμό αδιατάρακτα στρώματα ιζημάτων με παλαιολιθικά εργαλεία.
Ορισμένα από αυτά τα στρώματα χρονολογούνται στο Μέσο Πλειστόκαινο. Έτσι, ο Κοκκινοπηλός προσφέρει σημαντικές ενδείξεις για πολύ πρώιμη ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή της σημερινής Ελλάδας.
Ανάμεσα σε αυτούς τους κόκκινους λόφους κινείσαι, λοιπόν, σε ένα τοπίο που χρησιμοποιούνταν από ανθρώπους ήδη πριν από περισσότερα από 100.000 χρόνια.
Τότε ο Κοκκινοπηλός έμοιαζε διαφορετικός
Δεν πρέπει, όμως, να φανταζόμαστε απλώς το σημερινό τοπίο μεταφερμένο αυτούσιο στην Παλαιολιθική εποχή.
Οι κόκκινες αποθέσεις είναι πολύ παλιές, όμως η σημερινή επιφάνεια δημιουργήθηκε σταδιακά. Το νερό μετέφερε ιζήματα, η διάβρωση χάραξε αυλάκια στο έδαφος και από μια αρχικά πολύ πιο ομοιόμορφη λεκάνη προέκυψε το πιο έντονα διαβρωμένο τοπίο που βλέπουμε σήμερα.
Οι άνθρωποι που κινούνταν εδώ κατά την Παλαιολιθική εποχή, λοιπόν, δεν έβλεπαν ακριβώς τους ίδιους μικρούς κόκκινους λόφους και τα ίδια αυλάκια που βλέπουμε εμείς σήμερα.
Αυτό κάνει τον Κοκκινοπηλό ακόμη πιο ενδιαφέρον: ο τόπος δεν αφηγείται μόνο την ιστορία ενός πολύ παλιού τοπίου, αλλά δείχνει και πόσο έντονα μπορεί να αλλάξει ένα τοπίο μέσα σε πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Κάτω από τον Κοκκινοπηλό περνά το υδραγωγείο της Νικόπολης
Κάτω από το κόκκινο έδαφος κρύβεται ακόμη μία ιστορική περίοδος.
Το ρωμαϊκό υδραγωγείο της Νικόπολης μετέφερε νερό σε μια διαδρομή περίπου 50 χιλιομέτρων από τις πηγές του Λούρου μέχρι τη Νικόπολη. Στη μεγάλη αυτή διαδρομή, οι Ρωμαίοι κατασκευαστές έπρεπε να ξεπεράσουν πολύ διαφορετικές μορφές εδάφους.
Στην περιοχή του Κοκκινοπηλού επέλεξαν να κατασκευάσουν σήραγγα. Το υδραγωγείο διασχίζει την περιοχή υπόγεια και έτσι συνδέει αυτό το ασυνήθιστο τοπίο με ένα σημαντικό ρωμαϊκό τεχνικό έργο της περιοχής.
Ενδιαφέρον έχει επίσης το γεγονός ότι σωζόμενα φρεάτια του υδραγωγείου δίνουν στους ερευνητές στοιχεία για το πόσο έντονα έχει αλλάξει η επιφάνεια του Κοκκινοπηλού από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι σήμερα.
Αν έχεις διαβάσει το άρθρο μας για το ρωμαϊκό υδραγωγείο της Νικόπολης, εδώ συναντάς ένα ακόμη τμήμα του ίδιου έργου.
Η δική μας διαδρομή προς τον Κοκκινοπηλό
Εμείς ήρθαμε από την κατεύθυνση της Ρωμιάς και περάσαμε πρώτα από τη Ζηρόπολη. Από εκεί συνεχίσαμε κατά μήκος της άκρης του Κοκκινοπηλού μέχρι το σημείο όπου αφήσαμε το αυτοκίνητο. Την υπόλοιπη διαδρομή την κάναμε με τα πόδια, μπαίνοντας μέσα στο κόκκινο τοπίο.
Ο Κοκκινοπηλός είναι προσβάσιμος από διαφορετικές πλευρές. Και η περιοχή γύρω από τον Άγιο Γεώργιο και το ρωμαϊκό υδραγωγείο αναφέρεται σε επίσημες περιγραφές ως πιθανό σημείο εκκίνησης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι υπάρχει άμεση πρόσβαση από το χωριό προς τους κόκκινους λόφους· από την περιοχή του υδραγωγείου συνεχίζει ένα μονοπάτι προς τον Κοκκινοπηλό.
Το πόσο μπορεί κανείς να προχωρήσει με αυτοκίνητο στους χωμάτινους δρόμους εξαρτάται από την εκάστοτε κατάστασή τους. Γι’ αυτό δεν θα θεωρούσαμε τη δική μας διαδρομή γενική σύσταση για την πρόσβαση με αυτοκίνητο.
Ανάμεσα σε κόκκινο χώμα και πυκνό πράσινο
Αυτό που μας εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η αντίθεση. Το κόκκινο έδαφος βρίσκεται ανάμεσα σε πυκνό πράσινο, μικροί λόφοι καταλήγουν σε αυλάκια που έχει σκάψει το νερό και ανάμεσά τους στέκονται δέντρα, των οποίων οι ξεγυμνωμένες ρίζες μοιάζουν να κρατιούνται ακόμη στο χώμα.
Με την πρώτη ματιά, ο Κοκκινοπηλός μοιάζει σχεδόν σουρεαλιστικός. Ταυτόχρονα, όμως, το κόκκινο τοπίο βρίσκεται ανάμεσα στους δασωμένους λόφους της γύρω περιοχής.
Στην πρώτη μας επίσκεψη δεν καταφέραμε να δούμε ολόκληρη την περιοχή. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και αυτό το κομμάτι ήταν αρκετό για να καταλάβουμε γιατί ο Κοκκινοπηλός μοιάζει τόσο ασυνήθιστος.
Πρακτικές συμβουλές για την επίσκεψή σου
Πρόσβαση και αυτοκίνητο: Ο Κοκκινοπηλός δεν είναι οργανωμένος όπως ένα κλασικό αξιοθέατο. Το πόσο μακριά μπορείς να κινηθείς σε δασικούς και αγροτικούς δρόμους εξαρτάται από την τρέχουσα κατάστασή τους· ανάλογα με τη διαδρομή, το τελευταίο τμήμα γίνεται με τα πόδια.
Μετά από βροχή: Το αργιλώδες έδαφος μπορεί να γίνει πολύ μαλακό, ολισθηρό και κολλώδες.
Παπούτσια: Παπούτσια με καλή πρόσφυση είναι χρήσιμα στο ανώμαλο έδαφος.
Σκύλοι: Κατά την επίσκεψή μας ακούγαμε επανειλημμένα σκύλους, χωρίς όμως να συναντήσουμε κάποιον. Στην αγροτική περιοχή μπορεί να υπάρχουν σκύλοι φύλαξης αγροκτημάτων ή κοπαδιών.
Έδαφος: Οι κόκκινοι σχηματισμοί αλλάζουν συνεχώς λόγω της διάβρωσης. Σε πιο απότομα αυλάκια και διαβρωμένες άκρες χρειάζεται προσοχή στο πάτημα.
Συνδυασμός με τη λίμνη Ζηρού και το υδραγωγείο: Ο Κοκκινοπηλός συνδυάζεται εύκολα με μια επίσκεψη στην κοντινή λίμνη Ζηρού. Η απόσταση είναι περίπου οκτώ χιλιόμετρα. Στην ευρύτερη περιοχή βρίσκεται επίσης ένα ορατό τμήμα του ρωμαϊκού υδραγωγείου της Νικόπολης κοντά στον Άγιο Γεώργιο, που μπορεί εύκολα να συνδυαστεί με την επίσκεψη.
Ανακάλυψε περισσότερα στην περιοχή
Αν μετά τον Κοκκινοπηλό θέλεις να ανακαλύψεις περισσότερη ιστορία και τοπία στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας, αυτά τα άρθρα ταιριάζουν πολύ καλά:
Σχόλια